Сузор’е палітызаваных імён

karnilovich

Корнилович, Э. А. (2009). Беларусь: созвездие политических имён. Минск: ФУАинформ. 408 с.

Агляд падрыхтаваны супрацоўнікам Інстытута палітычных даследаванняў “Палітычная сфера” Андрэем Асадчым.

Кніга кандыдата гістарычных навук Эдуарда Карніловіча, рэцэнзентамі якой выступілі доктар гістарычных навук Эдуард Забродскі і доктар гістарычных навук Мікалай Кузняцоў, выйшла ў свет у 2009 г. Дадзенае выданне – гісторыка-біяграфічны даведнік, у які патрапілі, як лічыць аўтар, “найбольш яркія ўраджэнцы” Беларусі, сярод якіх беларускія рэвалюцыянеры, паліткатаржане і палітычныя эмігранты, ваенна-палітычныя і дзяржаўныя дзеячы БССР і СССР, дыпламаты, палітыкі, навукоўцы і інш. Даведнік складаецца з 18 тэматычных раздзелаў, змешчаных у храналагічным парадку, у рамках якіх прадстаўлена інфармацыя пра 639 асоб. Кніга пабудавана па энцыклапедычнаму прынцыпу, артыкулы змяшчаюць асабістыя дадзеныя: інфармацыю пра паходжанне, сацыяльны статус, сферу дзейнасці і г. д.

Як адзначаецца ў даведніку “кніга прызначана для сучасных і будучых палітыкаў рэспублікі, гісторыкаў, краязнаўцаў, настаўнікаў, для школьнікаў і студэнтаў, якія вывучаюць гісторыю і паліталогію, для ўсіх, хто пазнае “гісторыю ў асобах”, чалавека ў палітыцы, каму важныя таленавітыя людзі, гатовыя весці грамадства да росквіту і годнага жыцця і сацыяльна-палітычнаму прагрэсу”.

Змест даведніка выглядае наступным чынам.

У раздзеле “Кіраўнікі і асветнікі эпохі царызму” прадстаўлены біяграфіі дзеячоў XVIII – XIX стст. Чым кіраваўся аўтар, фармуючы прадстаўлены спіс, невядома. У раздзеле можна азнаёміцца з біяграфіямі шэрагу расійскіх дзяржаўных і ваенных дзеячоў, навукоўцаў, выкладчыкаў і інш., большая частка жыцця і прафесійнай дзейнасці амаль паловы якіх прайшла па-за межамі Беларусі. Трэба адзначыць відавочны “ўсходні” нахіл аўтара. Многія выбітныя асобы, ураджэнцы Беларусі, у раздзел не патрапілі. Сярод дзеячаў навукі адсутнічаюць такія вядомы даследчыкі як Міхал Баброўскі, Ігнат Даніловіч, Іосіф Ярашэвіч, Іван Лабойка, Тэадор Нарбут, Адам Кіркор і іншыя. Пачынальнікі ўласна беларускай культурнай традыцыі таксама засталіся па-за ўвагай аўтара дадзенага выдання.

У раздзел “Прысуджаныя да смяротнага пакарання” аўтар змясціў біяграфічную інфармацыю пра рэвалюцыянераў другой паловы XIX ст. Спіс рэвалюцыянераў у асноўным  прадстаўлены народавольцамі з арганізацыі “Зямля і воля”. Прысуджаныя да смяротнага пакарання паўстанцы 1863 г. увагі аўтара не атрымалі, нават К. Каліноўскі не патрапіў у спіс.

Наступныя раздзелы кнігі – “Прафесійныя рэвалюцыянеры”, “Палітычныя ссыльныя і паліткатаржане”, “Палітэмігранты. Беларусы ў Амерыцы” – будуць цікавымі хіба што даследчыкам рэвалюцыйнага руху і гісторыі РСДРП. У дадзеных раздзелах можна азнаёміцца з біяграфічнай інфармацыяй малавядомых дзеячоў гэтай арганізацыі. Увогуле не зразумела, якім чынам прадстаўленыя асобы патрапілі ў шэрагі яскравых ураджэнцаў Беларусі. Пра іх дасягненні аўтар маўчыць, як маўчыць і пра дзеячоў беларускага нацыянальнага руху, якія ў раздзел не патрапілі ўвогуле. Шосты раздзел даведніка прысвечаны дэпутатам першай Дзяржаўнай думы Расіі – выхадцам з Беларусі, сёмы – жанчынам ў палітыцы. Прынцып фарміравання апошняга застаецца таямніцай.

Пра відавочную тэндэнцыйнасць аўтара яскрава сведчыць раздзел “Палітычныя лідэры БССР”, у які патрапілі “будаўнікі квітнеючай Беларусі”, якіх, як адзначае аўтар, “палітычныя прыстасаванцы” называюць слугамі “вялікай таталітарнай сістэмы”, што па меркаванню Карніловіча “антынавукова і амаральна” (с. 213). Затое вельмі паказальным і “навуковым” з’яўляецца той факт, што ў спіс, дзе прадстаўлены М. Дземянцей, З. Жылуновіч, К. Мазураў, А. Малафееў, П. Машэраў, С. Прытыцкі, П. Панамарэнка, А. Чарвякоў і інш. патрапіў А. Лукашэнка, які як трэба меркаваць, вядомы палітычны лідэр БССР.

Раздзеле “Народныя камісары 20-30-х гг.” сапраўды можа быць цікавым для даследчыкаў гісторыі Беларусі савецкага перыяду. Але асобна трэба адзначыць падачу матэрыялу ў раздзеле. Ідэалагічная заангажаванасць аўтара, напрыклад, яскрава праяўляецца ў вельмі “арыгінальным” выкладанні біяграфія У. Ігнатоўскага – сярод вартых увагі фактаў жыцця адзначаецца: “вёў працу супраць белапольскіх акупантаў”, “удзельнічаў у пахаванні Леніна” і інш.

Партыйна-дзяржаўным дзеячам СССР прысвечаны аднайменны адзінаццаты раздзел. Гэта, як адзначае аўтар – “наш гонар і слава” (с. 275). У раздзеле “Ваенна-палітычныя дзеячы” можна азнаёміцца з біяграфіямі мала вядомых шырокай публіцы функцыянераў рэпрэсіўнай сістэмы ВЧК-ГПУ/НКВД і ЧА. Яны, трэба думаць, таксама наш “гонар і слава”. Такое ўзвышэнне выканаўцаў масавых забойстваў на тэрыторыі Беларусі і, у больш шырокім кантэксце, СССР дазваляе па новаму паглядзець на дэклараваныя аўтарам прынцыпы навуковасці і маральнасці.

Асобны раздзел кнігі прысвечаны “палітыкам і вучоным”, дзе ў адным шэрагу з Ж. Алфёравым прадстаўлены М. Мясніковіч, С. Сідорскі, А. Радзькоў, якіх назваць навукоўцамі даволі складана.

Адзначаючы, што “у палітыка і пісьменніка агульныя мэты – прадбачыць ход гісторыі, спрыяць развіццю чалавека, стварэнне матэрыяльных і маральных каштоўнасцяў” (с. 355), Карніловіч вылучае раздзел “Палітыкі і пісьменнікі”. у якім у асноўным прадстаўлены біяграфіі класікаў беларускай літаратуры. Чым матываваўся аўтар вылучаючы асобна дадзены раздзел даведніка незразумела, як і цалкам незразумела вылучэнне наступных трох – шаснаццаты раздзел прысвечаны палітыкам адной сям’і (прадстаўлены дзве сям’і – Ключко і Прышчэпчык), сямнаццаты – палітыкам адной вёсцы (прадстаўлены чатыры дзеяча), апошні – палітыкам з горада Копыль.

Упершыню пабачыўшы “Беларусь: сузор’е палітычных імёнаў”, з’явіўся спадзеў, што нарэшце з’явілася выданне, у якім можна азнаёміцца з біяграфіяй усіх найбольш значных палітычных дзеячаў Беларусі. Але паступовае знаёмства з кнігай паказала, што мы маем справу з шараговай спробай пабудаваць свой “канон”, які б арганічна ўкладаўся ў рамкі сённяшняй дзяржаўнай ідэалогіі. Нягледзячы на тое, што, як адзначыў сам аўтар,: “мы змясцілі пад адной вокладкай біяграфіі дзеячаў з рознымі ідэалагічнымі адценнямі, імкнучыся ўзнавіць цэласную карціну палітычнай гісторыі дадзенага перыяду”, шмат значных постацяў у кнізе не прадстаўлена, але прысутнічаюць зусім невядомыя асобы. Відавочна ідэалагічная пазіцыя аўтара ў ігнараванні цэлых пластоў беларускай гісторыі – прадстаўнікі беларускага нацыянальна-дэмакратычнага руху прадстаўлены ўвогуле.

Да сказанага варта адзначыць, што ідэалагічная ангажаванасць праяўляецца і ў падачы біяграфічных дадзеных, часам пафас тэксту нагадвае лепшыя камуністычныя часы. Гісторыка-біяграфічны даведнік найбольш выбітных палітычных дзеячоў Беларусі яшчэ чакае свайго выдання.

Check Also

Аб’яўленне збору публікацый на прэмію Кангрэса адкладаецца да 20 лютага 2019

Аб’яўленне збору намінацый намінацый на Прэмію за найлепшую навуковую публікацыю ў галіне сацыяльных і гуманітарных дысцыплін ...

Яндекс.Метрика