Даследаванні · 30 кастрычніка 2026
Беларуская навука пад ціскам: Трансфармацыя даследчага сектара Беларусі пасля 2020 года
Даследаванне прысвечана стану навукова-даследчага сектара Беларусі ва ўмовах палітычных рэпрэсій, узмацнення ідэалагічнага кантролю і расійскага ўплыву. У цэнтры ўвагі — змены ў акадэмічным асяроддзі пасля палітычнага крызісу 2020 года і пачатку поўнамаштабнай вайны Расіі супраць Украіны ў 2022 годзе, а таксама магчымасці захавання і развіцця незалежных беларускіх даследаванняў.
Аналіз паказвае, што палітычныя падзеі апошніх гадоў паглыбілі структурныя праблемы беларускай навукі, якія фарміраваліся на працягу папярэдніх дзесяцігоддзяў. У 2024 годзе выдаткі на даследаванні складалі толькі 0,59% ВУП. За апошняе дзесяцігоддзе істотна скарацілася колькасць навуковых кніг і дысертацый, а асобныя дысцыпліны сутыкаюцца з праблемай узнаўлення прафесійнай супольнасці.
Пасля 2020 года сотні даследчыкаў і выкладчыкаў сутыкнуліся з рэпрэсіямі, звальненнямі і вымушанай эміграцыяй. Незалежны даследчы сектар унутры краіны быў практычна ліквідаваны. Адначасова ўзмацніўся палітычны кантроль над універсітэтамі і навуковымі ўстановамі. Асаблівае месца ў дзяржаўнай палітыцы занялі ідэалагізацыя гістарычных даследаванняў, фарміраванне негатыўнага вобраза Захаду і пашырэнне расійскіх гістарычных і палітычных наратываў.
Асобная частка даследавання прысвечана ролі Еўрапейскага саюза ў захаванні беларускага навуковага патэнцыялу. Прапануюцца тры асноўныя напрамкі падтрымкі: стыпендыяльныя праграмы для даследчыкаў, сістэмнае фінансаванне незалежных даследаванняў Беларусі і развіццё міжнародных сувязяў беларускай акадэмічнай супольнасці. Падкрэсліваецца, што захаванне незалежных ведаў пра Беларусь мае значэнне як для будучыні беларускага грамадства, так і для фарміравання палітыкі ЕС ва Усходняй Еўропе.